Mitochondria są często nazywane „elektrowniami” komórki – to w nich powstaje energia niezbędna do życia. Niestety, z wiekiem mitochondria ulegają uszkodzeniom i tracą wydajność. Nagromadzenie dysfunkcyjnych mitochondriów jest jedną z przyczyn starzenia się komórek.
Naukowcy od lat poszukują sposobów na wsparcie naturalnych mechanizmów regeneracji mitochondriów, aby spowolnić procesy starzenia. Jednym z najbardziej obiecujących odkryć w tym zakresie jest urolityna A – związek powstający w naszym organizmie z polifenoli (elagotanin) obecnych m.in. w owocach granatu, orzechach i jagodach, dzięki pracy bakterii jelitowych [1].
Urolityna A zwróciła uwagę badaczy jako potencjalny „eliksir młodości” dla komórek, która pomaga utrzymać mitochondria w dobrej kondycji, przyczyniając się do wydłużenia życia komórkowego [2].
Mitochondria a starzenie komórkowe
Nasze komórki dysponują wbudowanym systemem recyklingu zużytych organelli. Uszkodzone mitochondria są usuwane i zastępowane nowymi w procesie zwanym mitofagią (specjalna odmiana autofagii). Utrzymanie równowagi między eliminacją starych a powstawaniem nowych mitochondriów ma kluczowe znaczenie dla spowolnienia starzenia się komórek. Urolityna A aktywuje mitofagię, mobilizując komórki do „posprzątania” dysfunkcyjnych mitochondriów [2].
Wyniki przełomowych badań na zwierzętach pokazały, że pod wpływem urolityny A organizm eliminuje zniszczone mitochondria, dzięki czemu poprawia się ogólna kondycja energetyczna komórek. W modelu biologicznym nicieni C. elegans suplementacja urolityną A wydłużyła ich życie aż o kilkadziesiąt procent, a u starszych myszy zaobserwowano znaczną poprawę funkcji mięśni dzięki usprawnieniu pracy mitochondriów [2]. To tak, jakby komórki odzyskały młodzieńczą energię, usunięcie „starych” mitochondriów pozwala zastąpić je nowymi i bardziej wydajnymi, co spowalnia proces starzenia na poziomie komórkowym.
Mitofagia i długowieczność
Aktywowanie procesu mitofagii przez urolitynę A przekłada się nie tylko na teoretyczne korzyści, ale i na realne efekty obserwowane w badaniach naukowych. Utrzymanie „czystego” środowiska mitochondrialnego oznacza mniej stresu oksydacyjnego i mutacji w komórce, a tym samym wolniejsze starzenie.
Można powiedzieć, że urolityna A pomaga komórkom przeprowadzać wiosenne porządki – usuwa zużyte elementy, co sprzyja zachowaniu młodości. Takie działanie potwierdzono we wspomnianych badaniach na modelach zwierzęcych, a mechanizm ten wzbudził ogromne nadzieje na zastosowanie urolityny A u ludzi w kontekście przeciwdziałania chorobom związanym z wiekiem, jak sarkopenia czy neurodegeneracja.
Badania kliniczne – obiecujące wyniki
Pierwsze próby z udziałem ludzi pokazały, że urolityna A jest nie tylko skuteczna, ale i bezpieczna. W badaniu klinicznym z 2019 roku podawano urolitynę A starszym, siedzącym osobom przez 4 tygodnie. Wyniki były bardzo pozytywne – nie stwierdzono żadnych poważnych skutków ubocznych, a komórki badanych wykazywały „młodszy” profil aktywności mitochondriów [3].
Zaobserwowano między innymi zmianę ekspresji genów w mięśniach szkieletowych świadczącą o nasileniu procesów regeneracji mitochondrialnej. Kolejne badanie kliniczne poszło o krok dalej – sprawdzono, jak dłuższa suplementacja urolityną A wpływa na kondycję fizyczną zdrowych, średnio około 40-50-letnich osób. Po 4 miesiącach codziennego przyjmowania urolityny A uczestnicy badania zanotowali poprawę siły mięśniowej o ok. 12% oraz wyraźny wzrost wytrzymałości – wydłużył się dystans pokonywany w teście marszowym i poprawił maksymalny pobór tlenu (VO₂ max) świadczący o kondycji tlenowej [4].
To niezwykle istotne wyniki, sugerujące, że regularna suplementacja urolityny A może przekładać się na lepszą sprawność fizyczną i wolniejsze pojawianie się oznak starzenia organizmu. Co ważne, efekty te osiągnięto bez żadnych działań niepożądanych – potwierdzając profil bezpieczeństwa urolityny A w dawkach stosowanych w badaniach [3].
Urolityna A, a zdrowie mięśni
Poprawa funkcjonowania mitochondriów dzięki urolitynie A ma szczególne znaczenie dla naszych mięśni, które z upływem lat tracą masę i siłę (jest to zjawisko znane jako sarkopenia). Mięśnie potrzebują sprawnych mitochondriów, by generować energię do skurczu. Gdy mitochondria działają słabo, spada wytrzymałość i siła mięśni.
Utrzymanie ich „młodości” może więc pomóc zachować sprawność na dłużej. Urolityna A, stymulując odnowę mitochondrialną, działa jak wewnętrzny trener personalny dla naszych komórek mięśniowych. We wspomnianym wyżej badaniu klinicznym wykazano, że osoby suplementujące urolitynę A osiągały lepsze wyniki siłowe i kondycyjne niż grupa placebo [4].
Można to porównać do efektu regularnych ćwiczeń – z tą różnicą, że tutaj wsparcie odbywa się na poziomie komórkowym. Dla osób starszych czy prowadzących mało aktywny tryb życia, urolityna A może okazać się cennym sprzymierzeńcem w walce z postępującym osłabieniem mięśni. Również sportowcy zainteresowali się tym związkiem, licząc na poprawę regeneracji powysiłkowej – zdrowsze mitochondria oznaczają przecież szybszy powrót do formy po treningu. Choć potrzeba dalszych badań, już teraz wyniki sugerują, że urolityna A wspiera utrzymanie silnych, wydajnych mięśni w miarę upływu lat.
Wpływ na skórę – młodość od wewnątrz
Ciekawym kierunkiem badań nad urolityną A jest jej potencjalny wpływ na komórki skóry. Starzenie skóry objawia się zmarszczkami, utratą jędrności i blasku. Okazuje się, że mitochondria odgrywają w tym procesie niemałą rolę – skóra starzeje się szybciej, gdy jej komórki tracą energię i zdolność do regeneracji. W laboratoryjnych badaniach na ludzkich fibroblastach (komórkach skóry właściwej) stwierdzono, że urolityna A potrafi odmłodzić ich funkcje. Związek ten zwiększa produkcję kolagenu typu I – kluczowego białka odpowiadającego za jędrność skóry – oraz obniża aktywność enzymu MMP-1, który rozkłada kolagen [5].
Ponadto urolityna A zmniejsza w tych komórkach stres oksydacyjny poprzez aktywację czynników antyoksydacyjnych (m.in. szlaku Nrf2). Wszystko to sprawia, że urolityna A jawi się jako obiecujący składnik anti-aging również dla skóry [5]. Jeśli dalsze badania potwierdzą te wyniki, być może w przyszłości będziemy mogli chronić skórę przed starzeniem nie tylko kremami od zewnątrz, ale i od wewnątrz za pomocą suplementacji urolityny A, która poprawi kondycję skóry na poziomie komórkowym.
Już teraz trwają prace nad kosmetykami i nutraceutykami z urolityną A, a naukowcy testują jej działanie ochronne np. przed fotostarzeniem skóry wywołanym promieniowaniem UV. Wizja „eliksiru młodości” dla skóry staje się więc coraz bardziej realna.
Mózg i układ nerwowy
Kondycja naszych mitochondriów odbija się także na zdrowiu mózgu. Neurony są niezwykle wrażliwe na deficyty energii – kiedy mitochondria zwalniają, cierpi na tym funkcjonowanie układu nerwowego. Stres oksydacyjny i stan zapalny wynikające z dysfunkcji mitochondriów przyczyniają się do rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona. Dlatego naukowcy badają, czy urolityna A, usprawniając pracę mitochondriów, może chronić komórki nerwowe przed uszkodzeniem.
Pierwsze wyniki są bardzo zachęcające. W modelach laboratoryjnych zaobserwowano, że urolityna A potrafi chronić neurony przed toksycznymi czynnikami związanymi z chorobą Alzheimera m.in. hamuje szkodliwą aktywność enzymu DYRK1A, co przekłada się na mniejszą śmierć komórek nerwowych i lepsze wyniki testów pamięci u zwierząt [6]. Równie pozytywne efekty uzyskano w badaniach dotyczących choroby Parkinsona: urolityna A chroniła komórki dopaminergiczne mózgu, zmniejszając ich uszkodzenia i poprawiając sprawność ruchową chorych modeli zwierzęcych [7].
Mechanizmem takiego działania znów okazała się poprawa funkcji mitochondriów – urolityna A aktywowała w neuronach procesy biogenezy mitochondrialnej (powstawania nowych mitochondriów) poprzez szlak SIRT1/PGC-1α, a także ograniczała procesy zapalne w tkance nerwowej [7].
Co ciekawe, istnieją dowody, że urolityna A może przenikać przez barierę krew-mózg, co jest warunkiem jej bezpośredniego działania neuroprotekcyjnego. Chociaż badania nad wpływem urolityny A na ludzki układ nerwowy są dopiero we wczesnej fazie, perspektywa wykorzystania jej w zapobieganiu lub spowalnianiu chorób neurodegeneracyjnych jest bardzo ekscytująca. Zdrowe mitochondria to przecież większa „żywotność” komórek mózgu, a tym samym potencjalnie lepsza pamięć, sprawność poznawcza i mniejsze ryzyko demencji w starszym wieku.
Czy urolityna A jest bezpieczna
Kluczowym pytaniem przy wprowadzaniu nowych substancji prozdrowotnych jest zawsze ich bezpieczeństwo. Urolityna A pod tym względem wypada bardzo dobrze. Jak wspomniano wcześniej, w badaniach klinicznych nie odnotowano poważnych skutków ubocznych suplementacji urolityny A nawet w stosunkowo wysokich dawkach [3].
Ochotnicy przyjmujący urolitynę A nie zgłaszali negatywnych odczuć, a kontrolne badania krwi i parametrów zdrowotnych nie wykazały niepożądanych odchyleń. Co więcej, przeprowadzono także szczegółowe analizy toksykologiczne w modelach zwierzęcych, które potwierdziły wysoki profil bezpieczeństwa urolityny A [8]. W badaniach na myszach i szczurach sprawdzano m.in. czy długotrwałe podawanie dużych dawek urolityny A wywołuje zmiany w narządach wewnętrznych, składzie krwi czy funkcjonowaniu wątroby i nerek – wyniki okazały się uspokajające [8].
Urolityna A nie wykazuje działania genotoksycznego ani mutagennego, a jej metabolizm w organizmie przebiega bez tworzenia szkodliwych produktów. Oczywiście, jak przy każdej nowej substancji, potrzebne są dalsze badania dla pełnego potwierdzenia długoterminowego bezpieczeństwa, ale dotychczasowe dane naukowe pozwalają z optymizmem patrzeć na urolitynę A jako składnik bezpieczny i wspierający zdrowie mitochondriów.
W 2018 roku urolityna A została nawet uznana przez FDA za substancję ogólnie bezpieczną (status GRAS – Generally Recognized As Safe) do stosowania w żywności, co dodatkowo potwierdza jej nietoksyczny charakter.
Podsumowanie
Urolityna A to prawdziwie fascynujący związek odkryty w świecie nauki, łączy w sobie potencjał poprawy funkcjonowania mitochondriów z realnymi korzyściami dla zdrowia i długowieczności komórek. Dzięki aktywacji mitofagii i wsparciu biogenezy nowych mitochondriów, urolityna A działa niczym wewnętrzny „regenerator młodości”. Badania wskazują, że może on poprawiać siłę mięśni, kondycję fizyczną, wspomagać zdrowie skóry oraz chronić komórki nerwowe, a wszystko to poprzez dbanie o nasze wewnętrzne elektrownie komórkowe.
Co ważne, efekty te uzyskuje się bezpiecznie, bez istotnych skutków ubocznych. Oczywiście, wciąż jesteśmy na początku drogi w pełnym zrozumieniu możliwości urolityny A. Kolejne lata przyniosą zapewne więcej wyników badań, w tym długo oczekiwane badania kliniczne na większą skalę i w różnych grupach pacjentów (np. z osłabieniem mięśni osób starszych czy we wczesnych stadiach chorób neurodegeneracyjnych).
Niemniej już teraz urolityna A uchodzi za jeden z najbardziej obiecujących nutraceutyków w kontekście promocji zdrowego starzenia. Sekret długowieczności komórek może tkwić właśnie w mitochondriach, a kluczem do ich zdrowia wydaje się być urolityna A. Czekając na kolejne odkrycia, już dziś możemy zadbać o dostarczanie organizmowi jej prekursorów, sięgając po bogate w polifenole owoce granatu, jagody czy orzechy. Być może w niedalekiej przyszłości suplementacja urolityny A stanie się powszechnym elementem profilaktyki zdrowotnej, pomagając nam dłużej cieszyć się pełnią sił witalnych i młodością – zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz.
Dietetyk & Pielęgniarka
Monika Zalewska
o mnie:
Dietetyczka, pielęgniarka dyplomowana oraz asystentka stomatologiczna – łączy trzy zawody medyczne, aby w holistyczny sposób wspierać zdrowie, urodę i dobre samopoczucie kobiet. Wyspecjalizowana w ochronie zdrowia i pielęgnacji chorych, od lat łączy wiedzę medyczną z praktycznym podejściem do codziennego funkcjonowania organizmu. Wieloletnia pasjonatka i propagatorka zdrowego stylu życia, świadomego odżywiania oraz zastosowania suplementacji w kierunku pro-aging i anti-aging.
Specjalizuje się w nowoczesnej suplementacji, dietetyce klinicznej oraz strategiach wspierających naturalną witalność organizmu. Tworzy przystępne, ale rzetelne treści oparte na dowodach naukowych – dla kobiet, które szukają konkretnych, sprawdzonych rozwiązań wspierających zdrowie, wygląd i dobre samopoczucie.
Od lat zgłębia wpływ mikroodżywiania, mitochondriów i stylu życia na długowieczność komórkową, zdrowie hormonalne i wygląd skóry. Autorka wielu artykułów edukacyjnych popularyzujących mądre podejście do dbania o siebie.
Ceni proste przyjemności – poranne rytuały, leśną ciszę, inspirujące lektury i ciekawostki, które łączą naukę z codziennym życiem.
Bibliografia
- Espín J.C., Larrosa M., García-Conesa M.T., Tomás-Barberán F.: Biological significance of urolithins, the gut microbial ellagic acid-derived metabolites: the evidence so far. Evid. Based Complement. Alternat. Med. 2013;2013:270418.
- Ryu D., Mouchiroud L., Andreux P.A., et al.: Urolithin A induces mitophagy and prolongs lifespan in C. elegans and increases muscle function in rodents. Nat. Med. 2016;22(8):879–888.
- Andreux P.A., Blanco-Bose W., Ryu D., et al.: The mitophagy activator urolithin A is safe and induces a molecular signature of improved mitochondrial and cellular health in humans. Nat. Metab. 2019;1(6):595–603.
- Singh A., D’Amico D., Andreux P.A., et al.: Urolithin A improves muscle strength, exercise performance, and biomarkers of mitochondrial health in a randomized trial in middle-aged adults. Cell Rep. Med. 2022;3(5):100633.
- Liu C.F., Li X.L., Zhang Z.L., et al.: Antiaging effects of urolithin A on replicative senescent human skin fibroblasts. Rejuvenation Res. 2019;22(3):191–200.
- Tu H.J., Su C.J., Peng C.S., et al.: Urolithin A exhibits a neuroprotective effect against Alzheimer’s disease by inhibiting DYRK1A activity. J. Food Drug Anal. 2023;31(2):358–370.
- Liu J., Jiang J., Qiu J., et al.: Urolithin A protects dopaminergic neurons in experimental models of Parkinson’s disease by promoting mitochondrial biogenesis through the SIRT1/PGC-1α signaling pathway. Food Funct. 2022;13:375–385.
- Heilman J., Andreux P., Tran N., et al.: Safety assessment of Urolithin A, a metabolite produced by the human gut microbiota upon dietary intake of plant derived ellagitannins and ellagic acid. Food Chem. Toxicol. 2017;108:289–297.
UWAGA WAŻNE:
Niniejszy artykuł ma wyłącznie cel informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej, opinii farmaceutycznej ani dietetycznej dostosowanej do indywidualnych potrzeb czytelnika. Informacje zawarte w tekście są jedynie ogólnymi wskazówkami i nie powinny być wykorzystywane jako źródło w podejmowaniu decyzji dotyczących terapii, modyfikacji nawyków, dawkowania leków itp. Przed podjęciem jakichkolwiek działań mających wpływ na zdrowie czy samopoczucie, zalecamy skonsultować się z lekarzem lub innym specjalistą, aby uzyskać profesjonalną i spersonalizowaną poradę.
Materiał prezentowany tutaj nie ma charakteru reklamowego. Opisujemy substancje i ich możliwe zastosowania, opierając się na ogólnodostępnych publikacjach, badaniach i materiałach znalezionych w internecie, książkach oraz prasie. Niniejszy tekst nie jest prezentacją ani opisem suplementu diety ani żadnego innego produktu zawierającego wymienione składniki. Strona i jej zawartość nie mogą być wykorzystywane w celu stawiania diagnozy, konsultacji dotyczących postępowania w razie choroby, przepisywania, dawkowania lub stosowania produktów dostępnych za pośrednictwem sklepu internetowego. Serwis nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej.
Pamiętaj, że:
Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Zaleca się zróżnicowany sposób żywienia i zdrowy tryb życia
